Leczenie zatok przynosowych

Zatoki przynosowe to jamy w obrębie czaszki, wypełnione powietrzem i pokryte warstwą błony śluzowej o budowie takiej samej jak w obrębie jamy nosa. Największe – zatoki szczękowe mają kształt odwróconej piramidy i znajdują się między oczodołem, policzkiem, a podniebieniem. Zatoki czołowe powstają powyżej oczodołów, blisko nasady nosa. Zatoki sitowe to drobne komórki kostne umiejscowione między jamą nosa, a ścianą oczodołu. Zatoki klinowe znajdują się głębiej na granicy stropu jam nosa i gardła, a dolną ścianą czaszki. Wszystkie zatoki mają ujścia łączące je z przestrzenią nosa.

Największe znaczenie dla rozwoju zapaleń zatok ma przedłużające się zapalenie zatok sitowych, gdyż w ich najbliższym sąsiedztwie znajdują się ujścia doprowadzające powietrze do pozostałych zatok, a jednocześnie w przypadku ich zapalenia miejsca odpływu zapalnej wydzieliny.

Zapalenie zatok to proces chorobowy dotyczący wyścielającej je błony śluzowej. Najczęściej przyczyną chronicznego zapalenia jest długotrwała blokada połączeń między jamą nosa a zatoką. Czynnikami wywołującymi są częste, nawracające infekcje wirusowe, bakteryjne, długotrwałe działanie alergenów u osób uczulonych oraz współistniejące nieprawidłowości w budowie anatomicznej nosa i zatok (np. skrzywienie przegrody nosa, przerost małżowin nosowych), które stale upośledzają funkcje nosa i zatok, a także przyczyniają się do zaburzenia mechanizmów samowyleczenia. Coraz częściej pojawiają się zapalenia prowokowane przez nietolerancję kwasu acetylosalicylowego (popularnej aspiryny i jej pochodnych) oraz współistniejące z zapaleniami oskrzeli i astmą oskrzelową. Rzadziej występujące przyczyny to zaburzenia funkcjonowania rzęsek nabłonka wyścielającego błonę śluzową nosa i zatok, mukowiscydoza, zakażenia grzybicze, nietolerancja pokarmowa. Szczególną formą zapalenia zatok są polipy nosa i polipowate zapalenia zatok przynosowych. Zapalenie zatok można wyleczyć, a co najmniej znacznie złagodzić nieprzyjemne dolegliwości. Można stosować antybiotyki, krople do nosa, inhalacje, przepłukiwania nosa (i zatok) solą fizjologiczną, w przypadku współistnienia alergii włączyć należy leki przeciwuczuleniowe w formie tabletek i aerosoli do nosa. Punkcje zatok wykonujemy obecnie wyjątkowo. Przy braku zadawalającej poprawy, lub nawracaniu zmian chorobowych należy rozważyć leczenie operacyne. Aktualnie najnowocześniejszą metodą jest mikrochirurgiczne leczenie chorób nosa i zatok przy pomocy endoskopów optycznych.

Endoskop to skomplikowany i precyzyjny układ optyczny wyposażony w światłowód. Po wprowadzeniu go do nosa, lekarz poprzez okular może dokładnie obejrzeć co się w nosie dzieje, oglądając obszary niedostępne dla badaniaw tradycyjny sposób. Badanie to jest niezwykle przydatne do rozpoznawania choroby i lokalizacji zmian zapalnych. Endoskop przydatny jest także podczas operacji dokładnie oświetlając i ukazując miejsca chorobowo zmienione. Ułatwia to operowanie narzędziami wyłącznie w tych obszarach, w których jest to niezbędne z uwagi na toczący się proces chorobowy. W porównaniu z tradycyjnymi metodami operacji zatok metoda endoskopowa pozwala na znaczne skrócenie czasu operacji i umożliwia precyzyjne usunięcie zmian, a w efekcie szybszy powrót do zdrowia, skrócenie czasu gojenia w operowanych okolicach, gdyż odtwarza prawidłowe warunki anatomiczne i fizjologiczne zatok. Pozwala również na uniknięcie zewnętrznych cięć skóryi błony śluzowej.

Mimo olbrzymiego postępu i wyraźnie lepszych efektów w porównaniu do klasycznych metod operacji, nie są to zabiegi skuteczne w stu procentach. Jeśli nie pozwalają na całkowite wyleczenie, to dolegliwości wracają rzadziej, są łagodniejsze, a w przypadku uporczywie nawracających polipów nosa zdecydowanie wydłużają się okresy bez nawrotu choroby.Powikłania przy endoskopowej operacji zatok zdarzają się rzadko i nie są z reguły niebezpieczne, ale trzeba i ten aspekt przy decyzji o leczeniu operacyjnym wziąć pod uwagę. Wyjątkowo mogą wystąpić uszkodzenia: oczodołu, gałki ocznej, przedniego dołu czaszki, długotrwałe krwawienie po zabiegu, odmy podskórnej okolicy oczodołu, zrosty we wnętrzu jamy nosowej. Równie ważne jak sam zabieg operacyjny jest odpowiednie przygotowanie do zabiegu, jak i systematyczne kontrole i postępowanie pooperacyjne. W ramach przygotowania do zabiegu w większości przypadków należy wykonać tomografię komputerową zatok przynosowych (TK), lub badanie metodą rezonansu magnetycznego (MR), które precyzyjnie ukazują charakter i rozległość zmian zapalnych nosa i zatok. Postępowanie pooperacyjne obejmuje stosowanie maści donosowych, systematycznych płukań nosa i zatok solą fizjologiczną, wykonywaniem inhalacji.

Leczenie choroby podstawowej np. alergii, obejmuje okresowe stosowanie aerosoli donosowych, leczenie wzmacniające odporność miejscową i ogólną, zdecydowane leczenie zaostrzeń i infekcji, oraz okresowe badania kontrolne z wykonaniem endoskopowego badania nosa przez okres ok. 3-5 lat. Czynniki te uzupełniają zakres postępowania pooperacyjnego i stwarzają warunki utrudniające nawroty choroby.